Bạn đã bao giờ nhận một cuộc gọi video của người thân nhưng linh tính mách bảo có điều gì đó bất thường? Rất có thể đó là sản phẩm của deepfake, công nghệ dùng trí tuệ nhân tạo để giả mạo hình ảnh, giọng nói và video gần như y thật. Bài viết này Viễn thông FPT Telecom sẽ giúp bạn hiểu rõ deepfake, nhận biết dấu hiệu và phòng tránh lừa đảo một cách an toàn.
Deepfake là gì?
Deepfake là công nghệ thuộc lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, sử dụng các thuật toán học sâu để tạo ra hình ảnh, video và âm thanh giả mạo có độ chân thực rất cao. Tên gọi deepfake được ghép từ hai từ tiếng Anh là “deep learning” nghĩa là học sâu và “fake” nghĩa là giả mạo. Nói cách khác, công nghệ deepfake học từ dữ liệu thật của một người rồi tái tạo lại khuôn mặt, giọng nói hoặc phong cách của họ trong một nội dung hoàn toàn mới.
Thuật ngữ này xuất hiện lần đầu vào cuối năm 2017 và nhanh chóng lan rộng nhờ các phần mềm mã nguồn mở. Đến giai đoạn 2025 và 2026, khi các công cụ AI tạo sinh trở nên phổ biến, việc tạo một video deepfake không còn đòi hỏi kiến thức chuyên sâu. Chính sự dễ tiếp cận đó khiến deepfake vừa mở ra cơ hội sáng tạo, vừa trở thành một mối đe dọa nghiêm trọng cho an toàn thông tin của mỗi người.

Công nghệ deepfake hoạt động như thế nào?
Để hiểu vì sao một video deepfake lại giống thật đến vậy, chúng tôi sẽ giải thích cơ chế vận hành bên trong. Về bản chất, deepfake không sao chép cứng nhắc mà “học” cách một khuôn mặt thay đổi theo góc quay, ánh sáng và biểu cảm, sau đó tự sinh ra phiên bản giả tương ứng. Quá trình học này được lặp lại hàng nghìn lần, giúp kết quả ngày càng tinh vi và khó phân biệt bằng mắt thường.
Vai trò của học sâu và mạng GAN
Phần lớn nội dung deepfake được tạo ra bằng mạng đối kháng tạo sinh, viết tắt là GAN. Hệ thống này gồm hai mạng nơ-ron cạnh tranh nhau. Mạng sinh có nhiệm vụ tạo ra hình ảnh deepfake sao cho càng giống thật càng tốt. Mạng phân biệt đóng vai trò “giám khảo”, liên tục chấm xem nội dung đó là thật hay giả và chỉ ra điểm chưa hoàn hảo. Hai mạng đối đầu nhau qua nhiều vòng lặp, nhờ đó mạng sinh dần tạo ra sản phẩm deepfake có độ chân thực đáng kinh ngạc.
Quy trình tạo một video deepfake
Một video deepfake hoán đổi khuôn mặt thường được dựng theo các bước sau:
- Thu thập dữ liệu: AI cần hàng trăm tới hàng nghìn ảnh khuôn mặt mục tiêu ở nhiều góc độ và điều kiện ánh sáng.
- Huấn luyện mô hình: hệ thống học các đặc điểm như ánh mắt, nếp nhăn, cách cử động môi của đối tượng.
- Ghép và tinh chỉnh: mạng sinh thử ghép khuôn mặt vào video gốc, mạng phân biệt liên tục sửa lỗi.
- Hoàn thiện: khi mô hình đã đủ “khéo”, khuôn mặt giả xuất hiện tự nhiên trong video, khó nhận ra bằng mắt.

Các loại deepfake phổ biến hiện nay
Công nghệ deepfake không chỉ dừng ở ghép mặt mà đã phát triển thành nhiều định dạng khác nhau. Mỗi loại có cách dùng riêng và tiềm ẩn mức rủi ro riêng. Bảng dưới đây tóm tắt ba nhóm deepfake thường gặp nhất để bạn dễ hình dung trước khi đi vào từng loại cụ thể.
| Loại deepfake | Đặc điểm | Rủi ro thường gặp |
|---|---|---|
| Hoán đổi khuôn mặt | Thay mặt người này bằng mặt người khác trong ảnh hoặc video | Mạo danh người nổi tiếng, ghép nội dung nhạy cảm |
| Giả mạo giọng nói | Nhân bản giọng từ vài giây ghi âm, giữ nguyên ngữ điệu | Cuộc gọi lừa đảo, mạo danh người thân hoặc cấp trên |
| Hình ảnh và văn bản | Ảnh giả từ AI tạo sinh, email bắt chước phong cách viết | Tin giả, email lừa đảo, thao túng dư luận |
Deepfake nguy hiểm như thế nào?
Khi rơi vào tay kẻ xấu, deepfake trở thành một công cụ tấn công deepfake cực kỳ nguy hiểm. Nó tác động trực tiếp đến tài sản, danh dự và niềm tin của con người vào thông tin. Tại Việt Nam, các cơ quan chức năng liên tục cảnh báo về làn sóng lừa đảo deepfake ngày càng tinh vi. Dưới đây là ba nhóm tác hại của deepfake đáng lo ngại nhất mà bạn cần nắm rõ.
Lừa đảo tài chính và cuộc gọi video deepfake giả mạo
Đây là mặt trận nóng nhất. Kẻ gian dùng deepfake giả khuôn mặt và giọng nói của người thân, bạn bè hoặc cấp trên để yêu cầu chuyển tiền gấp. Năm 2023, một nhân viên tài chính ở Hồng Kông đã chuyển khoản số tiền tương đương khoảng 25 triệu đô la sau khi tham gia một cuộc họp video mà toàn bộ “đồng nghiệp” trong đó đều là sản phẩm deepfake. Tại Việt Nam, kịch bản phổ biến là hack tài khoản mạng xã hội rồi gọi video bằng hình ảnh deepfake để vay tiền.
Xâm phạm danh dự và quyền riêng tư
Tội phạm mạng có thể ghép khuôn mặt nạn nhân vào ảnh và video deepfake nhạy cảm để bôi nhọ, tống tiền hoặc xúc phạm danh dự. Hậu quả đặc biệt nặng nề với phụ nữ và trẻ em, bởi dù là nội dung deepfake nhưng tổn thương tâm lý và định kiến xã hội vẫn rất thật. Các cơ quan công an khuyến cáo người dân hạn chế công khai hình ảnh cá nhân để giảm nguy cơ bị khai thác, như nêu trong cảnh báo của Công an Quảng Ninh.
Thông tin sai lệch và tác động xã hội
Deepfake còn được dùng để dựng phát ngôn giả của các nhân vật có ảnh hưởng, từ đó thao túng dư luận và gieo rắc tin giả. Những video deepfake giả mạo lãnh đạo hay người nổi tiếng có thể lan truyền tới hàng triệu người chỉ trong vài giây, gây hoang mang và làm xói mòn niềm tin vào thông tin chính thống. Đây là lý do vì sao kỹ năng kiểm chứng đa nguồn ngày càng quan trọng với mọi người dùng internet.

Cách nhận biết video, hình ảnh và cuộc gọi deepfake
Biết cách nhận biết deepfake là lá chắn đầu tiên giúp bạn không “sập bẫy”. Tuy nhiên, cần lưu ý ngay rằng công nghệ đang tiến rất nhanh, nên không có dấu hiệu nào đúng tuyệt đối. Cách nhận biết deepfake tốt nhất là kết hợp quan sát chi tiết với thái độ hoài nghi lành mạnh. Phần này tổng hợp các dấu hiệu nhận biết deepfake đáng tin nhất tính tới năm 2026.
Dấu hiệu trên khuôn mặt, ánh sáng và chuyển động
Với video deepfake, hãy quan sát kỹ những điểm sau:
| Vị trí quan sát | Dấu hiệu nghi ngờ deepfake |
|---|---|
| Viền khuôn mặt | Cạnh mặt bị mờ, màu da mặt không khớp với cổ và tai |
| Làn da | Da bóng bất thường, như được làm mịn quá mức |
| Ánh sáng và bóng đổ | Bóng và nguồn sáng trên mặt không nhất quán với khung cảnh |
| Răng và tóc | Răng nhòe, đường chân tóc thiếu tự nhiên, chi tiết méo nhẹ |
Dấu hiệu trong cuộc gọi video và giọng nói
Một cuộc gọi deepfake thường có vài đặc điểm dễ nhận ra. Thời lượng gọi rất ngắn, chỉ vài giây rồi viện cớ sóng yếu để tắt. Cử động môi đôi khi lệch nhịp với lời nói, hình ảnh có thể giật hoặc nhòe khi đối tượng quay đầu. Đặc biệt, theo chuyên gia bảo mật chia sẻ trên VnExpress, dấu hiệu cảnh báo lớn nhất là kẻ gian luôn tạo áp lực thời gian, dựng tình huống khẩn cấp để buộc bạn quyết định ngay lập tức.
Cần một đường truyền ổn định để làm việc và xác minh thông tin an toàn?
Cách phòng tránh lừa đảo deepfake hiệu quả
Phòng tránh deepfake không khó nếu bạn xây dựng được vài thói quen đúng. Điều cốt lõi là đừng vội tin vào hình ảnh hay giọng nói quen thuộc trong các tình huống bất thường liên quan đến tiền bạc. Dưới đây là quy trình phòng tránh lừa đảo deepfake mà chúng tôi tổng hợp từ khuyến cáo của cơ quan chức năng, được sắp xếp theo thứ tự ưu tiên để bạn dễ áp dụng.
Quy tắc xác minh trước khi chuyển tiền
Đây là bước quan trọng nhất để chặn đứng một vụ lừa đảo deepfake:
- Gọi lại trực tiếp qua số điện thoại thật của người đó, tuyệt đối không xác minh qua chính ứng dụng đang nhận cuộc gọi deepfake nghi ngờ.
- Thống nhất trước một “mã an toàn gia đình” hoặc câu hỏi bí mật mà chỉ người thân biết, dùng để xác thực khi có yêu cầu chuyển tiền.
- Luôn dừng lại vài phút trước mọi yêu cầu “khẩn cấp”, vì áp lực thời gian chính là dấu hiệu lừa đảo điển hình.
- Kiểm chứng thông tin qua kênh chính thống nếu đối tượng tự xưng là cơ quan nhà nước hay ngân hàng.
Bảo vệ tài khoản với xác thực hai yếu tố
Nhiều vụ deepfake bắt đầu từ việc kẻ gian chiếm tài khoản mạng xã hội rồi mạo danh để lừa người quen. Vì vậy hãy bật xác thực hai yếu tố cho Facebook, Gmail, Zalo và tài khoản ngân hàng. Dùng mật khẩu mạnh, dài và khác nhau cho từng dịch vụ, đồng thời tuyệt đối không chia sẻ mã OTP cho bất kỳ ai. Đây là lớp khóa đơn giản nhưng hiệu quả để giảm rủi ro bị lợi dụng hình ảnh và danh tính cho mục đích deepfake.

Hạn chế công khai hình ảnh và giọng nói cá nhân
Càng nhiều dữ liệu khuôn mặt và giọng nói của bạn xuất hiện công khai, kẻ xấu càng dễ tạo deepfake giả mạo. Hãy đặt chế độ riêng tư cho các bài đăng, hạn chế chia sẻ video rõ mặt và rõ giọng ở chế độ công khai. Tuyệt đối không gửi căn cước công dân, ảnh khuôn mặt hay đoạn ghi âm cho người lạ qua tin nhắn, dù họ viện lý do gì.
Cần làm gì khi đã là nạn nhân deepfake?
Nếu nghi ngờ mình hoặc người thân là nạn nhân, hãy bình tĩnh xử lý theo trình tự:
- Lưu lại bằng chứng gồm video, ảnh chụp màn hình, đường link, ngày giờ và nền tảng xảy ra sự việc.
- Báo cáo nội dung deepfake giả mạo cho nền tảng lưu trữ như Facebook, YouTube hoặc TikTok để yêu cầu gỡ bỏ.
- Trình báo cơ quan công an gần nhất kèm bằng chứng, nhất là khi có dấu hiệu chiếm đoạt tài sản.
- Cảnh báo bạn bè và người thân để họ đề phòng, tránh trở thành nạn nhân tiếp theo.
Nền tảng internet an toàn giúp giảm rủi ro deepfake
Mọi kịch bản lừa đảo deepfake đều đi qua một điểm chung, đó là đường truyền internet. Một nền tảng kết nối an toàn và ổn định chính là lớp phòng vệ nền tảng mà ít người để ý. Khi đường truyền ổn định, bạn có thể gọi lại để xác minh ngay lập tức thay vì hoảng loạn xử lý qua một cuộc gọi deepfake nghi ngờ. Khi tránh dùng WiFi công cộng kém bảo mật, bạn giảm nguy cơ bị đánh cắp thông tin đăng nhập, vốn là bước đầu của nhiều vụ mạo danh.
Là đơn vị cung cấp dịch vụ internet, chúng tôi luôn khuyến khích người dùng xây dựng thói quen an toàn số trên một hạ tầng đáng tin cậy. Đường truyền cáp quang ổn định với công nghệ WiFi 6, tính năng hỗ trợ lọc nội dung độc hại và đội ngũ hỗ trợ kỹ thuật 24/7 sẽ giúp gia đình bạn an tâm hơn khi học tập, làm việc và giao dịch trực tuyến. Đây không phải là “thuốc đặc trị” deepfake, nhưng là một bước nền giúp bạn phản ứng kịp thời và an toàn hơn trước các tình huống bất ngờ.

Câu hỏi thường gặp về deepfake
Deepfake có phải là hành vi bất hợp pháp không?
Bản thân việc dùng công nghệ deepfake không bất hợp pháp. Tuy nhiên, nếu deepfake được dùng để lừa đảo, bôi nhọ, phát tán thông tin sai lệch hoặc xâm phạm quyền riêng tư thì hành vi đó vi phạm pháp luật và có thể bị xử lý.
Deepfake có nguy hiểm không?
Có. Deepfake rất nguy hiểm nếu bị lạm dụng, vì nó có thể tạo video deepfake giả mạo để lừa tiền, đánh cắp danh tính hoặc xúc phạm danh dự. Nếu được kiểm soát và dùng đúng mục đích, công nghệ deepfake vẫn mang lại lợi ích trong giải trí, giáo dục và truyền thông.
Loại deepfake nào phổ biến nhất hiện nay?
Phổ biến nhất là deepfake hoán đổi khuôn mặt, tức ghép mặt người này vào ảnh hoặc video của người khác. Hình thức này thường dùng để tạo nội dung deepfakei trí, nhưng cũng dễ bị lợi dụng để lan truyền tin giả.
Làm sao nhận biết một video deepfake?
Hãy quan sát viền khuôn mặt bị mờ, làn da bóng bất thường, ánh sáng và bóng đổ không nhất quán, cử động môi lệch tiếng. Quan trọng hơn, hãy cảnh giác với mọi cuộc gọi deepfake tạo áp lực thời gian và luôn xác minh qua kênh khác.
Có công cụ nào giúp phát hiện deepfake không?
Hiện đã có một số công cụ phát hiện deepfake và nội dung do AI tạo ra, nhưng chưa công cụ nào chính xác tuyệt đối. Vì vậy, kết hợp công cụ phát hiện deepfake với kỹ năng quan sát và thói quen kiểm chứng đa nguồn vẫn là cách an toàn nhất.
Suy cho cùng, deepfake là con dao hai lưỡi của thời đại trí tuệ nhân tạo. Bạn không cần trở thành chuyên gia công nghệ để tự bảo vệ mình trước deepfake, điều cần nhất là giữ một thái độ hoài nghi lành mạnh trước deepfake, luôn xác minh trước khi tin và trước khi chuyển tiền. Nếu cuộc gọi nào tạo cho bạn cảm giác gấp gáp bất thường, hãy xem đó là tín hiệu để dừng lại và kiểm chứng. Một thói quen an toàn số vững vàng, đặt trên nền tảng kết nối ổn định và đáng tin cậy, sẽ là tấm khiên bền bỉ giúp bạn và gia đình an tâm trước mọi chiêu trò deepfake giả mạo ngày càng tinh vi.
Lưu ý: Giá bán và các chương trình khuyến mãi có thể thay đổi tùy thời điểm. Các bạn vui lòng liên hệ với chúng tôi để được báo giá chi tiết nhất.
Nguồn tham khảo:
Báo Nhân Dân. (2024). Lừa đảo cuộc gọi video deepfake. Báo Nhân Dân điện tử. Truy cập từ https://nhandan.vn/special/lua-dao-cuoc-goi-video-deepfake/index.html
VnExpress. (2025). Chuyên gia chỉ cách phòng tránh lừa đảo AI, deepfake. VnExpress. Truy cập từ https://vnexpress.net/chuyen-gia-chi-cach-phong-tranh-lua-dao-ai-deepfake-5084715.html
Công an tỉnh Quảng Ninh. (2024). Deepfake là gì, hiểm họa và biện pháp phòng tránh hiện nay. Cổng thông tin điện tử Công an tỉnh Quảng Ninh. Truy cập từ https://congan.quangninh.gov.vn/thong-bao/thu-doan-toi-pham/deepfake-la-gi-hiem-hoa-va-bien-phap-phong-tranh-hien-nay-2469.html
Trần Linh Huân, & Đặng Trần Hạ Vy. (2024). Nhận diện thủ đoạn lừa đảo qua công nghệ Deepfake – Một số giải pháp phòng, tránh. Tạp chí Ngân hàng. Truy cập từ https://tapchinganhang.gov.vn/nhan-dien-thu-doan-lua-dao-qua-cong-nghe-deepfake-mot-so-giai-phap-phong-tranh-9261.html


Cách đổi mật khẩu WiFi TP-Link giúp bạn chủ động bảo vệ mạng khi phát hiện [...]
Cách đổi mật khẩu WiFi VNPT khá đơn giản và có thể thực hiện ngay tại [...]
Viễn thông FPT Telecom hướng dẫn cách lấy lại mật khẩu WiFi mà không nhất thiết [...]
Cách xem mật khẩu WiFi bằng địa chỉ IP thường thực hiện qua trang quản trị [...]
Xem pass WiFi Win 11 đã lưu trên laptop khá đơn giản nếu máy vẫn đang [...]
Mật khẩu WiFi xe Hưng Long không có một mã cố định được nhà xe công [...]
Mật khẩu WiFi xe Huệ Nghĩa thường được chia sẻ là 12345678, giúp hành khách kết [...]
Mật khẩu WiFi xe Tuấn Hưng không có một mã được nhà xe công khai rộng [...]