Trang chủ » Viễn thông công nghệ » VPN là gì? Cách hoạt động, lợi ích và các lưu ý khi dùng

VPN là gì? Cách hoạt động, lợi ích và các lưu ý khi dùng

Bạn có để ý mỗi lần kết nối wifi ở quán cà phê hay sân bay, mọi thao tác của mình đều có thể bị ai đó âm thầm quan sát? VPN chính là công nghệ tạo ra một đường truyền an toàn và được mã hóa giữa thiết bị của bạn với Internet, giúp bạn lướt web thoải mái mà không phải nơm nớp về chuyện lộ thông tin.

VPN là gì? Định nghĩa Virtual Private Network

VPN-la-gi
Mô hình minh hoạ khái niệm VPN mạng riêng ảo trên Internet

VPN là viết tắt của Virtual Private Network, dịch sang tiếng Việt là mạng riêng ảo. Đây là công nghệ tạo ra một kết nối được mã hoá giữa thiết bị của bạn (máy tính, điện thoại, router) và một máy chủ trung gian do nhà cung cấp dịch vụ VPN vận hành. Toàn bộ lưu lượng Internet sẽ đi qua “đường hầm” đã mã hoá này thay vì truyền trực tiếp như bình thường.

Khi đã hiểu cơ bản VPN là gì, bạn sẽ thấy ba điểm cốt lõi cần nhớ. Thứ nhất, VPN che giấu địa chỉ IP thực của bạn và thay bằng IP của máy chủ VPN – có thể là IP ở Singapore, Mỹ, Nhật tuỳ máy chủ bạn chọn. Thứ hai, dữ liệu được mã hoá đầu cuối nên nhà cung cấp Internet (ISP) và bên thứ ba không đọc được nội dung. Thứ ba, VPN không phải phần mềm chống virus và cũng không khiến bạn “vô hình” hoàn toàn trên mạng.

Cách thức hoạt động của VPN như thế nào?

VPN
Cách VPN hoạt động mã hóa

Cơ chế VPN gồm ba bước chính diễn ra gần như đồng thời mỗi khi bạn bấm nút “Connect” trong ứng dụng VPN. Hiểu được cơ chế này giúp bạn đánh giá đúng năng lực bảo mật và hạn chế của từng dịch vụ.

Tạo đường hầm mã hoá giữa thiết bị và máy chủ

Ngay khi kết nối được thiết lập, ứng dụng VPN trên thiết bị sẽ thoả thuận khoá mã hoá với máy chủ VPN. Mọi gói tin gửi đi đều được “đóng gói” thêm một lớp mã hoá ở thiết bị nguồn và chỉ được giải mã tại máy chủ VPN. Người ngoài chặn bắt gói tin giữa đường chỉ thấy chuỗi ký tự ngẫu nhiên không thể đọc.

Ẩn địa chỉ IP và thay đổi vị trí mạng

Khi gói tin của bạn ra Internet công cộng, IP nguồn được trang web đích nhìn thấy là IP của máy chủ VPN, không phải IP do nhà mạng cấp. Nhờ đó, bạn có thể truy cập các nội dung giới hạn vùng địa lý hoặc đơn giản là không để website lưu vị trí thực. Tuy nhiên, nếu bạn vẫn đăng nhập tài khoản cá nhân thì nền tảng đó vẫn theo dõi được hành vi trong phạm vi của họ.

Các giao thức VPN phổ biến

Giao thức quyết định tốc độ, độ ổn định và mức bảo mật của kết nối. Mỗi giao thức có ưu nhược điểm riêng:

  • OpenVPN: mã nguồn mở, bảo mật cao, được kiểm toán độc lập, là tiêu chuẩn vàng nhiều năm qua.
  • WireGuard: giao thức mới, mã nguồn gọn, tốc độ nhanh, đang dần thay thế OpenVPN ở nhiều dịch vụ.
  • IKEv2/IPSec: ổn định khi chuyển mạng (WiFi sang 4G), hợp với di động.
  • L2TP/IPSec và PPTP: cũ, ít dùng cho mục đích bảo mật cao, PPTP đã bị xem là không an toàn.

Các loại VPN phổ biến hiện nay

Remote Access VPN

Đây là loại VPN nhân viên dùng để kết nối từ xa về mạng nội bộ công ty. Khi bạn làm việc tại quán cà phê và cần mở file trên server công ty, ứng dụng Remote Access VPN sẽ đưa thiết bị của bạn vào trong mạng LAN của công ty một cách an toàn. Đây là dạng VPN phổ biến nhất với người đi làm văn phòng từ xa.

Site-to-Site VPN

Site-to-Site VPN kết nối hai hoặc nhiều mạng văn phòng với nhau qua Internet, tạo cảm giác như chúng nằm chung một mạng nội bộ. Doanh nghiệp có chi nhánh ở Hà Nội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh thường dùng mô hình này để chia sẻ tài nguyên giữa các trụ sở mà không cần thuê đường truyền riêng đắt đỏ.

Personal VPN

Personal VPN là dạng phổ thông nhất với người dùng cá nhân. Bạn cài app của nhà cung cấp VPN, chọn quốc gia, bấm kết nối là xong. Mục đích chính thường là bảo vệ quyền riêng tư khi dùng WiFi công cộng, truy cập nội dung giới hạn vùng, hoặc đơn giản là không để ISP biết bạn lướt trang nào.

Các lợi ích thực tế của VPN

VPN

Khi đã rõ VPN là gì, bạn sẽ thấy giá trị thực dụng của nó nằm ở vài tình huống cụ thể chứ không phải ở mọi lúc:

  • Bảo mật khi dùng WiFi công cộng:WiFi sân bay, khách sạn, quán cà phê thường không mã hoá, kẻ xấu có thể nghe lén giao dịch ngân hàng hoặc đánh cắp mật khẩu. VPN bịt hoàn toàn lỗ hổng này.
  • Tránh ISP theo dõi và bán dữ liệu: Nhà cung cấp Internet có thể thấy bạn vào trang nào. VPN che lịch sử duyệt web khỏi ISP.
  • Truy cập nội dung giới hạn vùng: Một số dịch vụ stream chỉ có ở vài quốc gia. VPN giúp truy cập kho nội dung của các thị trường khác (lưu ý điều khoản dịch vụ).
  • Làm việc từ xa an toàn: Mở tài liệu công ty từ nhà mà không lo rò rỉ.
  • Giảm rủi ro khi torrent hợp pháp: Một số người dùng VPN để che địa chỉ IP khi tải torrent các nội dung mã nguồn mở.

Nhược điểm và rủi ro khi sử dụng VPN

VPN không phải “viên đạn bạc” cho mọi vấn đề bảo mật. Cần biết rõ giới hạn để đỡ kỳ vọng sai và đỡ vướng rắc rối ngoài ý muốn:

  • Tốc độ Internet giảm: Quá trình mã hoá và đi đường vòng qua máy chủ VPN luôn tốn thêm thời gian. Mức giảm thường 5 đến 30 phần trăm tuỳ giao thức và khoảng cách máy chủ.
  • VPN miễn phí tiềm ẩn rủi ro: Một số dịch vụ miễn phí bù chi phí bằng cách bán dữ liệu duyệt web của người dùng, tệ hơn nữa là chèn quảng cáo hoặc malware.
  • Không thay thế kháng virus: VPN bảo vệ đường truyền chứ không quét file độc hại trên máy.
  • Không xoá được dấu vết khi đã đăng nhập: Facebook, Google vẫn theo dõi hành vi bạn trong nền tảng của họ kể cả khi đang bật VPN.
  • Vướng điều khoản dịch vụ và pháp lý: Dùng VPN để truy cập nội dung bị cấm theo quy định tại nơi cư trú có thể vi phạm pháp luật hoặc bị nền tảng khoá tài khoản.

Khi nào bạn thực sự cần dùng VPN?

Không phải ai cũng cần VPN 24/7. Bạn nên cân nhắc bật VPN nếu rơi vào ít nhất một trong các tình huống sau:

  • Thường xuyên dùng WiFi công cộng tại quán cà phê, sân bay, khách sạn.
  • Làm việc từ xa và cần kết nối an toàn về mạng nội bộ công ty.
  • Cần truy cập tài liệu, dịch vụ chỉ mở cho người dùng ở một quốc gia khác (đúng điều khoản dịch vụ).
  • Lo lắng việc ISP hoặc bên thứ ba thu thập thói quen duyệt web.
  • Hay giao dịch tài chính, ngân hàng, ví điện tử qua mạng lạ.

Ngược lại, nếu chỉ lướt mạng tại nhà với WiFi riêng đã đặt mật khẩu mạnh, mức cần thiết của VPN thấp hơn nhiều. Trong trường hợp đó, đầu tư vào đường truyền Internet ổn định và một bộ router bảo mật tốt có thể quan trọng hơn việc trả phí VPN hàng tháng.

Bạn đang cần một đường truyền ổn định để dùng VPN mượt mà?

Chúng tôi có nhiều gói Internet cáp quang Wifi 6, băng thông cao, ping thấp, phù hợp cho cả công việc từ xa và giải trí 4K.

XEM CHI TIẾT GIÁ LẮP ĐẶT

Vì sao trải nghiệm VPN phụ thuộc vào đường truyền Internet?

Đây là điều phần lớn bài viết về VPN ở Việt Nam bỏ qua. Khi bật VPN, dữ liệu phải đi vòng qua máy chủ trung gian, kèm thêm chi phí mã hoá. Hệ quả là tốc độ thực tế bị “ăn” mất một phần. Nếu đường truyền gốc chỉ 50 Mbps và không ổn định, sau khi qua VPN bạn còn khoảng 25 đến 35 Mbps, ping tăng thêm 20 đến 50 ms tuỳ máy chủ.

Vì vậy, để dùng VPN mượt cho công việc hoặc xem stream 4K, nên có đường truyền tối thiểu 200 Mbps download và quan trọng nhất là độ ổn định cao. Băng thông upload cũng đáng quan tâm nếu bạn họp video qua VPN doanh nghiệp. Công nghệ Wifi 6 và Wifi 7 với chuẩn XGS-PON hiện nay đáp ứng tốt yêu cầu này nhờ độ trễ thấp, băng thông cao và khả năng kết nối nhiều thiết bị cùng lúc mà không nghẽn.

Tìm hiểu thêm:

KHUYẾN MÃI

Trả trước 12 tháng tặng ngay 1 tháng

Miễn phí lắp đặt, tặng thiết bị Wi-Fi 6, hỗ trợ 24/7, lắp trong 48 giờ trên toàn quốc.

ĐĂNG KÝ LẮP ĐẶT INTERNET FPT NGAY

So sánh VPN với Proxy và Tor

Ba công nghệ này hay bị nhầm lẫn vì cùng có chức năng “đổi IP”. Tuy nhiên cách hoạt động và mức bảo mật khá khác nhau:

Tiêu chí VPN Proxy Tor
Mã hoá lưu lượng Toàn bộ, đầu cuối Thường không có Đa lớp qua nhiều node
Phạm vi áp dụng Toàn thiết bị Theo ứng dụng/trình duyệt Trình duyệt Tor
Tốc độ Trung bình đến nhanh Nhanh Chậm
Mức ẩn danh Cao Thấp Rất cao
Mục đích phổ biến Bảo mật chung, làm việc từ xa Bỏ qua giới hạn IP đơn giản Ẩn danh nâng cao

Với người dùng phổ thông, VPN là lựa chọn cân bằng nhất giữa bảo mật, tốc độ và sự đơn giản. Proxy phù hợp khi chỉ cần đổi IP cho một ứng dụng, không cần mã hoá. Tor dành cho người có nhu cầu ẩn danh đặc biệt, đánh đổi bằng tốc độ.

Câu hỏi thường gặp về VPN

VPN có hợp pháp ở Việt Nam không?

Dùng VPN cho mục đích bảo mật cá nhân, làm việc từ xa thông thường là hợp pháp. Tuy nhiên dùng VPN để truy cập hoặc lan truyền nội dung bị cấm theo quy định pháp luật Việt Nam có thể vi phạm và bị xử lý theo quy định hiện hành.

VPN có làm chậm Internet không?

Có, mức chậm thường 5 đến 30 phần trăm tuỳ giao thức và khoảng cách máy chủ. Đường truyền gốc càng nhanh, ổn định thì độ chậm cảm nhận càng ít. Với cáp quang Wi-Fi 6 từ 300 Mbps trở lên, phần lớn người dùng không thấy khác biệt rõ rệt khi bật VPN.

VPN miễn phí có an toàn không?

Phần lớn VPN miễn phí có giới hạn băng thông, máy chủ ít, log dữ liệu hoặc bán dữ liệu duyệt web cho bên thứ ba để bù chi phí vận hành. Nếu cần bảo mật thực sự, nên dùng VPN trả phí có chính sách “no-log” rõ ràng và được kiểm toán độc lập.

VPN có chặn được virus và malware không?

Không trực tiếp. VPN mã hoá đường truyền và đổi IP, không quét file. Bạn vẫn cần phần mềm diệt virus và thói quen bảo mật tốt. Một vài dịch vụ VPN cao cấp có thêm tính năng chặn quảng cáo độc hại, nhưng đó là tính năng phụ.

Cần băng thông Internet bao nhiêu để dùng VPN cho làm việc từ xa?

Tối thiểu 50 Mbps download và 20 Mbps upload nếu chỉ duyệt web, gửi email. Họp video, chia sẻ màn hình, mở file lớn từ server công ty thì nên có 200 Mbps trở lên để đường truyền sau VPN vẫn đủ mượt.

Có thể cài VPN trên router để bảo vệ toàn bộ thiết bị trong nhà không?

Có thể, nếu router hỗ trợ phần mềm VPN client (OpenVPN, WireGuard). Khi đó mọi thiết bị nối vào WiFi nhà bạn đều đi qua VPN mà không cần cài app riêng cho từng máy. Lưu ý cấu hình này tốn tài nguyên router và có thể giảm tốc độ rõ rệt nếu router yếu.

Lưu ý: Giá bán và các chương trình khuyến mãi có thể thay đổi tùy thời điểm. Các bạn vui lòng liên hệ với chúng tôi để được báo giá chi tiết nhất